گزانگبین یا انگبین گون یا من نوعی مادهٔ خوراکی سفیدرنگ و عسل‌مانند است که به‌طور مستقیم به‌وسیلهٔ حشره‌ای به نام پسیل‌گز با نام علمی (Cyamophila astragalicola) یا Cyamophila dicora Loginova یا به کمک حشره، بر روی گیاه گون یا خار انگبین تولید می‌شود. گزانگنبین در ادیان ابراهیمی غذایی است که خداوند در زمانی که قوم اسراییل در بیابان بودند بر آنها فرستاد.

نام علمی:
Tamarix gallica L.، نام فرانسه درخت Tamarix، نام فرانسه گزانگبین (صمغ) Manne du desert و نام انگلیسی درخت Manna می‌باشد. نام‌های دیگر درخت به فارسی، عربی و در کتب طب سنتی، درخت گزانگبین، طَرفَة المَنّ، طَرفا و حَطَبِ احمر نامیده شده است و به انگبینی که از آن گرفته می‌شود در طب سنتی، جزمازج، گزمازج و جزمازق می‌گویند.

خواص گزانگبین چیست؟ + طریقه مصرف گزانگبین

گزانگبين در منابع مختلف تحت عناوين گز خوانسار، انگبين گون، ترنجبين اصفهان و شهد پارسی نام برده شده است. در ادامه این مطلب با خواص گزانگبین و کاربرد آن در درمان بیماری‌ها آشنا خواهید شد.

خواص گزانگبین (طبیعت و خواص درمانی)

  • یکی از خواص شگفت انگیز گزانگبین استفاده از فروکتوز موجود در این ماده برای كمك به اسپرم سازی مردان است و به درمان ناباروری کمک می‌کند.
  • مصرف این گیاه از یبوست و بواسیر پیشگیری می‌کند و بهترین ملین برای کودکان و افراد سالخورده محسوب می‌شود.
  • قند موجود در گزانگبین برای مبتلایان به دیابت مضر نبوده و آنها می‌توانند از آن استفاده کنند.
  • گزانگبین باعث تقویت اعصاب، تقویت قوای جسمانی و تقویت قوای جنسی می‌شود.
  • استنشاق بخور شاخه و برگ گزانگبین یکی از راه‌های درمان خانگی سرماخوردگی در منطقه خوانسار است.
  • در طب سنتی از جوشانده پوست درخت گزانگبین برای بندآوردن اسهال و اسهال خونی استفاده می‌شود.
  • یکی دیگر از مهمترین خواص گزانگبین خاصیت نرم کنندگی و رفع خشونت سینه، درمان تنگی نفس و رفع ناراحتی‌های دستگاه تنفس است.
  • گزانگبین باعث تقویت دستگاه گوارش، تقویت كبد، معده و روده شده و ضد عفونی كننده دستگاه گوارش است.
  • یکی دیگر از موارد مصرف گزانگبین خوانساری كه با آن گز اصفهان، تهیه می‌شود، کمک به درمان نرمی استخوان است. انگبین دارای ویتامین‌های مختلف از جمله ویتامین دی و کلسیم است و به همین جهت برای معالجه و پشگیری از نرمی استخوان مفید است. شما می‌توانید به جای شکر و قند مصنوعی از انگبین‌ها استفاده کنید و به کودکان خود به جای شربت قند، انگبین بدهید تا استخوان‌بندی آنها محکم شود.
  • در طب سنتی از خاکستر این گیاه، جهت درمان سوختگی‌ها استفاده می‌شود.
  • مصرف گزانگبین، جهت درمان یرقان كه ناشی از ضعف كیسه صفرا باشد، مفید است.
  • استفاده از  شهد گزانگبین جهت درمان ورم، گرفتگی و انسداد مجاری طحال موثر است. به این منظور در روز حدود ۵۰ گرم از شهد گزانگبین را حل كرده و میل نمایید.
  • جهت زخم روده و اثنی عشر شهد گزانگبین را در آب‌جوش حل نموده و مصرف کنید .

خواص درمانی گزانگبین:

خلط‌آور و برطرف کننده خشکی سینه، بازکننده گرفتگی صدا و ضد سرفه می‌باشد. در ضمن برای بیماری‌های دستگاه تنفسی، التهاب سینه، زردی و ترشحات رحمی زنان نیز مفید است.

گیاه شناسی گزانگبین

گزانگبین درختی با ارتفاع 6 تا 10 متر است و قطر آن به 30 سانتیمتر می‌رسد. این درخت دارای انشعاب‌های زیاد، چوب سخت و برگهای کوچک، صاف به رنگ غباری سفید می‌باشد. انگبين گون از نظر شيميايی نوعی مان (نوعی ماده خوراكی سفيد رنگ و عسل مانند كه مستقيماً به وسيله حشره و يا به كمك حشره بر روی گياه توليد می‌شود) است که بر روی گیاه گون یا خار انگبین تولید می‌شود. با شروع فصل پاییز هر سال میلیون‌ها پشه گز در فضای گلستان کوه خوانسار در اطراف گیاه گون (گز) جمع می‌شوند و پس از ساختن گزانگبین و تخم‌گذاری از بین می‌روند.

ارزش غذایی گزانگبین

گزانگبین دارای املاح ضروری مورد نیاز انسان مانند کلسیم، منیزیم و انواع ویتامین‌ها است. همچنین این ماده دارای ۴۰ تا ۵۰ درصد قند فروکتوز، در حدود 20 درصد لوولوز، حدود 40 درصد تانیک اسید وحدود 20 درصد دکستروز است.

طریقه مصرف گزانگبین

برای استفاده دارویی از گزانگبین غالبا از شهد آن استفاده می‌شود. به این منظور میتوانید مقداری از شهد گزانگبین را در آب‌جوش حل نموده و مصرف کنید. مقدار مناسب برای مصارف درمانی در هر وعده 20 تا 50 گرم است. نحوه مصرف گزانگبین:
در صنایع مختلف و به روش‌های گوناگون از آن استفاده می‌شود.

سایر کاربردهای گز انگبین

بيشترين مصرف انگبين گون از گذشته تاكنون، در توليد گز معروف اصفهان بوده است. اين ماده ضمن اينكه خواص متضاد چسبندگی و شكنندگی خود را به گز می‌بخشد باعث حفظ رطوبت گز و در نتيجه نرم و تازه ماندن آن برای مدت چندين هفته می‌شود.